| MERVANİLER 373-478 H. / 983-1085 M. |
|
Mervaniler, On ve on birinci yüzyılda kısa bir süreliğine
Diyarbakır'da hüküm süren Abbasiler'e bağlı Kürt emirliği.
Mervanilerin kurucusu Ebu Abdullah el-Hüseyn bin Düstek el-Baz, onuncu
asrın ortasından itibaren Doğu Anadolu'da fetihlere girişti.
Ilk önce Erciş'i ve çevresindeki müstahkem (sağlam) mevkileri aldı. Baz, nüfüzunu kuvvetlendirerek, Büveyhilerin hakimiyetindeki Diyarbakır ve Silvan ve Nusaybin'i ele geçirdi. Büveyhi nüfuzunun azalmasından istifade ederek, 984 senesinde Şii-Büveyhi sultanı Samsamüddevle Merzubani'yi mağlub edip Musul'u ele geçirdi. Bağdat'ı almak istediyse de başaramadı ve Musul'u boşaltmak zorunda kaldı. 991 senesinde tekrar Musul'u ele geçirmek için harekete geçen Baz, şehrin hakimi olan Hamdaniler karşısında mağlub oldu ve bu savaşda öldü. Bunun üzerine kız kardeşinin oğlu Hasan bin Mervan, Baz'ın dul eşiyle evlenerek tahta geçti. Hamdaniler ile mücadeleye devam ederek onları iki defa mağlup etti. Hasan bin Mervan, 997 senesinde Diyarbakır'da öldürülünce, yerine kardeşi Mumehhüdüddevle Said bin Mervan geçti. Said ile Ebu Nasır bin Mervan arasında mücadele başladı. Ebu Nasır, 1011 senesinde Said'i zehirleterek ortadan kaldırdı ve Mervani tahtına geçti. 1011'de hükümdar olan Ebu Nasır, elli seneden fazla hüküm sürdü. Mervanilerin bölgedeki hakimiyetini kuvvetlendirip refahını yükseltti. Abbasi halifeliğin yüksek hakimiyetini tanıdı.
Devrin kuvvetli komşu devletlerinden Bizanslılar ve Fatımililere karşı
istiklalini korumak için maharetle iyi münasebete bulundu. Ebu Nasır
bin Mervan devrinde Diyarbakır, Silvan ve çevresindeki şehirlerin hayat
seviyesi yükseldi. Kültür ve sanat eserleri meydana getirildi. Ibn-i
Mervan'ın elli senelik saltanatı sırasında hakim olduğu topraklarda
bir sulh ve asayiş devri yaşandı. Alimler ve şairler himaye gördüler.
Mervanilerin hakim olduğu bölgede Şafii mezhebi yayıldı. Ebu Nasır
bin Mervan'ın ölümünden sonra ülke toprakları Nasır ve Said adlı oğulları
arasında bölüşüldü. Böylece Mervanilerin gücü zayıflamaya başladı.
Diyarbakır'ı elinde bulunduran Nasır, 1071 senesinde Selçuklu Sultanı
Alp Arslan'a tabi oldu. Nasır'ın ölümünden sonra yerine oğlu Mensur
gecti. Selçuklu veziri Fahrüddevle bin Cehir Mervani topraklarını ele
gecirmek için Sultan Melikşah'dan izin aldı. 1085 senesinde Selçuklu
ordusu şiddetli bir çarpısmadan sonra bölgeyi ele geçirdi. Son
Mervani hükümdarı Mensur, 1096 senesinde ölünceye kadar Ceziret-i
Ibni Ömer'de yasadı. Yazan:Sait Budak |